تاریخ معماری جهان


هنر و معماري پيش از تاريخ

 

نخستین آثاری که از انسان ابزارساز بر روي كره زمين به دست آمده، متعلق به حدود 40000 سال قبل مي­باشد. از عهد ماقبل تاريخ زندگي بشر با توانايي او در استفاده از مصالح متحول شده است و بر همين اساس است كه تاريخ­دانان، عرصه­هاي مختلف را با نام­هايي همچون ‍"عصر سنگ"، "عصر برنز" و مواردی اين چنين نام­گذاري كرده­اند. مهم­ترين عامل تفكيك دوران ماقبل تاريخ از دوران تاريخي از دیدگاه هنري اختراع خط است كه بشر توانست تاريخ حیات خويش را بنگارد.

پيش از تاريخ و دوره­هاي سنگي يا عصر حجر، خود بر سه بخش تقسیم­بندي مي­شود:

  • 1-دوران پارينه­سنگی يا پالئولیتيك: Paleolithic
  • 2-دوران ميان­سنگي يا مزوليتيك: Mesolithic
  • 3-دوران نوسنگی يا نئوليتيك: Neolithic

دوران پارينه ­سنگي

 

اين دوره از دوره يخبندان شروع و بسته به موقعيت جغرافيايي تا 50000 سال يا 35000 سال و بعضا تا 10000 سال قبل از ميلاد مسيح را به خود اختصاص مي­دهد.در اين دوره انسان­ها به شكار، صيد و جمع­آوري آذوقه مي­پرداختند و زيستگاه­هاي ايشان غارها بود. در اين دوران انسان آموخت كه مي­تواند از سنگ استفاده كند و استفاده از تبرهاي بادامي شكل يكي از اين موارد است.

مهم­ترين آثار اين دوره غار لاسكو فرانسه و غار آلتاميرا اسپانيا و مجسمه ونوس­ویلندورف مي­باشند.

در غارلاسكو تصاویر حيواناتي مانند ماموت و گاو وحشي نقاشي شده و براي ترسیم، شكارچي-هنرمند گل اخرای قرمز يا زرد را با چربي مخلوط كرده و از استخواني بجاي قلم مو بهره برده است.

مجسمه ونوس ویلندورف از اتريش بدست آمده و نشان دهنده مفهوم باروري است. جنس آن از آهك و طول آن يازده و نيم سانتي­متر است.


هنرهاي ابتدايي و خصوصيات هنر دوره پارينه ­سنگي

 

هنرهاي ابتدايي

نخستين آثار هنري انسان ابتدايي مربوط به حدود 20000 سال پيش است. مهم­ترين نمونه­ها نقاشي­هاي ديوارهاي غارهای لاسكو و آلتاميرا مي­باشند. در اين دوره سيطره كامل طبيعت بر هنر و معماري به وضوح ديده مي­شود.

خصوصيات هنر دوره پارينه­ سنگي

برخورد ناتوراليستي: تصاوير مربوط به چيزهاي واقعي هستند مثل گاو و نه موجودات افسانه­اي.

گرايش به توصيف: تصاوير با خود داستاني به همراه دارد مثل داستان شكار و ساير اتفاقات واقعي.

مشاهده گزينشي: هنرمند به قسمت­هايي كه از نظرش مهم­تر بودند تاكيد مي­كرد مثل شاخ گاوها.

توجه به خواص جادويي: هنرمند انتظار داشت تا با توجه به اين تصاوير نيروهاي ماورائي به او كمك كنند تا در شكار و زندگي روزمره موفق شود.


نمونه ­هاي قابل توجه دوران پارينه­ سنگي در ايران 

نمونه­هاي قابل توجه دوران پارينه­سنگي در ايران

  • سنگ نگاره ­هاي بزمان در سيستان و بلوچستان.
  • سنگ نگاره ­هاي بزكوهي در سرچشمه رفسنجان.
  • سنگ نگاره­ هاي بزكوهي در دهتل بستك هرمزگان.

 

 


دوران ميان­ سنگي 

دوران ميان­سنگي

اين دوره، دوره توسعه فناوري ساخت همراه با شناخت مصالح و بهره­برداري از سنگ بوده است و تركيبي بودن ابزار را در نمونه­ هاي اوليه تير و كمان يا داس مي­بينيم.

آغاز اين دوره بسته به موقعيت جغرافيايي ميان 20000 تا 8000 سال پيش از ميلاد مي­باشد.

مشخصات اصلي دوره ميان­سنگي عبارتند از: تلاش براي ذخيره مواد غذايي به صورت انبار كردن گياهان و شكار انتخابي و نیز ابزارهاي پيشرفته ­تر از دوره پارينه­ سنگي مثل داس يا تيروكمان.

 


استقرارهاي دوران پارينه ­سنگي در ايران

 

غار خر كرمانشاه

پناهگاه صخره­اي وارواسي كرمانشاه

غار مار روز هوليلان لرستان

غار مارگورگولان سراب

غار كمربند مازنداران

غار كونجي لرستان


دوران نوسنگي و مهم­ترين ويژگي­هاي دوران نوسنگي

 

دوران نوسنگي

همان عصر كشاورزي است كه انسال سعي كرد از سيطره طبيعت رها شده و كم­كم بر محيط زندگي خويش مسلط گردد و به توليد (خوراك، سرپناه و.....) نائل آمد.

مهم­ترين نقاط تمدني اين دوره خاورميانه است و تا اختراع خط در حدود 3500 ق.م اين دوره ادامه دارد.

مهم­ترين ويژگي­هاي دوران نوسنگي

  •   تبديل انسان مصرف­كننده (شكارچي) به توليدكننده (شروع كشاورزي و دامداري)
  •     شروع ساخت و ساز و خروج انسان از غارها
  •     ظهور هنر سفالگري در هزاره ششم قبل از ميلاد
  •  ظهور اولين معابد و مقابر (دولمن­ها و استون­هنج)

دسته ­بندي آثار معماري دوره نئوليتيك

آثار ساده­ سنگي يا مونوليتيك: شامل تك قطعه سنگ­هاي عمودي كاشته شده در زمين.

آثار سه­ سنگي يا تري­ليته: اين آثار از قرار دادن يك سنگ بزرگ افقي بر روي دو سنگ عمودي تشكيل مي­شدند و اولين نمونه پوشش بام­ها هستند. اين بناها جنبه مذهبي داشتند مانند استون هنج.

آثار درشت سنگی یا مگالیتیک: در واقع ساختمان­های ساخته شده از سنگ هستند. از نمونه­های آن نیایشگاه بانو خدای زمین در اسکاندیناوی و خرابه­هایی در آذربایجان ایران می­باشند.

دولمن: سه­سنگي­هاي اروپا مي­باشند كه بدون استفاده از ملات بر روي هم قرارگرفته­اند. اين بناها مقبره يا خانه مردگان بوده­اند.

استون­هنج: بناي سنگي مدور در سالزبري انگلستان و متعلق به 1650 ق.م مي­باشد. اين بنا داراي كاربري رصدخانه و معبد بوده ­است.

شکیبا باشید...